Время работы:
Пн-Вс 10-19
Войти Регистрация
Корзина 0 позиций
на сумму 0 руб.

Хаҥаластар кыстыкка киирэргэ бэлэмнэнэллэр

04.10.2019 

Кырыа кыһын чугаһаан, кыстыкка киирии кэмэ кэллэ. Илин эҥэр тэриллиилээх хаһаайыстыбалар төһө бэлэмнэрин көрө-истэ, улуус тыатын хаһаайыстыбатын департаменын  сыыдам айаннаах суоппара Иван Бочкарев массыынатынан,  департаменын кылаабынай зоотиэхиньигэ М.С. Титова тэриллиилээх хаһаайыстыбалар бэлэмнэрин кэрийэн көрдө.

Сүөһүлэри сайыҥҥы туруктарын хамсаппакка, иҥэмтэлээх үчүгэй хаачыстыбалаах отунан аһатан көрүү ирдэнэр. Сүөһү-ас төлөһүйүүтэ, уһун кыһыны этэҥҥэ туорааһына хотону хайдах тутартан, көрүүттэн-истииттэн улахан тутулуктаах. Хотон төһөнөн сөбүгэр сылаас, ыраас салгыннаах буолар да оччонон элбэх үүтү-эти ылыахтара. Тиит-Эбэҕэ тиийэн нэһилиэк дьаһалтатын тыа хаһаайыстыбатыгар исписэлииһин Евдокия Ивановна Маркованы кытта, Е.В. Аммосов  дириэктэрдээх “Самартай” ТХПК уопсай хотонун көрдүбүт. Е.И. Маркова үлэни-хамнаһы маннык билиһиннэрдэ:

-  Быйылгы кыстыкка киириигэ бэлэммит. “Самартай” ТХПК уопсай хотоно 200 төбө сүөһүгэ аналлаах . Уопсайа  180-ча төбө ыанар ынахтар уонна ыччат сүөһү кыстааччы. Билиҥҥи туругунан 100 төбө ыанар ынах баар. Итини таһынан, ньирэйэдэр, борооннор бааллар. Олохтоох нэһилиэнньэттэн биэс сыллааҕыта сүөһү ылбыттара, онтукайдарын сүөһүнэн төлөһөн быйылгынан бүтэллэр, эһиилгиттэн аны барыта бэйэлэрин киэнэ буолар. От туһунан этэр буоллахха, сүрүннээн тыаҕа оттоотулар. Бу хотоннорун таһыгар далга 200-тэн тахса рулон от кэбиһиллэн турар. Ыам ыйын 22 күнүгэр, Улахан Ааҥҥа Сайылык күнүн бырааһынньыга буолбута. Онно, «Саха өрөспүүбүлүкэтин тыатын хаһаайыстыбатын стратегиялаах хайысхаларын туһунан» Ыйаахха олоҕуран  саҥалыы толору мэхэньисээссийэлээх сайылыгы тутталларыгар бастыҥ хаһаайыстыбаларга сэртипикээттэри туттаран тураллар. Ол иһигэр, биһиги “Самартай” ТХПК ылбыта. Билигин ол сайылык тутуллуутугар тэрээһин үлэлэр бараллар, анал тэриллэрин ылбыттара. Ити, «Сэргэлээх» диэн сайылык сиригэр тутуллан үлэҕэ эһиил киириэхтээх. Онтон олохтоох дьон-сэргэ туһунан этэр буоллахха, быйыл от үүнүүтэ куһаҕана суох этэ, 100% отторун оттоон кыстыкка бэлэмнэр. Итини сэргэ, ааспыт сылтан ордорон хаалларбыт кур отторо үгүс ыалга баар.

            Таарыйа сүөһүнү идэһэлиир сыах үлэҕэ бэлэм турарын көрдүбүт. Үүт тутар пууҥҥа үлэһиттэри көрсөн аастыбыт, үлэ дьоно бэрт сэргэхтэр.

Салгыы, II Дьөппөҥҥө С.П. Латышев салайааччылаах «Сайдыы» ТХПК бааһынатыгар таарыйан аастыбыт. Урукку сылларга холоотоххо, үлэ быдан сэргэхсийбит, манна управляющайынан Н.Е. Ефимова дьону-сэргэни түмэ тардан үлэ олус көхтөөхтүк барара, дьон настарыанньатыттан тута көстөр. Сайдыылар чахчы кыахтарын ылан үтүө сайын быйаҥын хаппыыстаны быһа сылдьаллара.

II Дьөппөҥҥө «Сайдыы» тыа хаһаайыстыбатын производственнай кээпэрэтиибин уонна Геннадий Самсонов хотоннорун ис-тас өттүн көрдүбүт. Сырдыктар, сылаастар кыстыкка сүрүннээн бэлэмнэр. Улууспутугар, тыа хаһаайыстыбатын салаатын биир чаҕылхай салайааччыта Сергей Петрович Латышев үлэ-хамнас үөһүгэр сылдьар. Кини киэҥ далааһыннаах уонна хамсатыылаах үлэни ыытан, сүрүннээн түбүгүрэр, сүүрэр-көтөр. Урутаан эттэххэ, II Дьөппөн  үлэһит дьонугар-сэргэтигэр өйөбүллэрин, үтүө сыһыаннарын иһин өрүү махтанан үөрэр-көтөр.

- Улахан ыанньык хотоҥҥо, элиэктэрэ уотун уларытан - саҥардан  оҥоро сылдьабыт. Үлэ усулуобуйатын тэрийэн  сүөһү турар сиригэр миэстэтигэр уулуур тэрилин оҥорон саҕалаатыбыт. Эргэ хотону былырыын үчүгэйдик өрөмүөннээбиппит, эмиэ сүөһү миэстэтигэр уулуур тэрилин туруордубут. Бу хотон муостатыгар өр сылларга өрөмүөн үлэтэ барбатах этэ. Ону муостатын барытын саҥардан уларыттыбыт. Таарыйа ноһуом таһар тыраахтарбыт двигателигэр хапытаалынай өрөмүөн оҥордубут. Онон, хотоннорбут кыстыкка бэлэмнэр. Саҥа сайылык тутуутугар сэртипикээт ылан турабыт. Онно бэдэрээччиги булбуппут, үлэтин саҕалаабыппыт. Эһиил сайылыкка көһөн тахсыахха диэри бүтэриэхтээхпит, - диир чуолкайдык Сергей Латышев.

            Тыа  хаһаайыстыбатын министиэристибэтин, «Саҥа саҕалааччы фермер» гранын тургутукка кыайан ылбыт фермердэрдэргэ эмиэ таарыйдыбыт. Ол курдук, бастаан Хачыкаакка Валерий Евгеньевич Ефремовка сырыттыбыт. Чахчы хаһаайынныы сыһыаннаах тутуулардаах, былааннардаах, үлэлээх-хамнастаах киһи эбит.

– 2011 с. бааһынай хаһаайыстыба тэриммитим. 2013 сыллаахха, «Саҥа саҕалааччы фермер» граныгар киирсэн ылан, 35 төбө сүөһү турар хотонун туттубутум.  Онтон быйыл, алта мөлүйүөн солк сууммалаах,“Сүөһү көрөр дьиэ кэргэн фермерскэй хаһаайыстыбатын сайыннарыы” гранын ылбытым. Ити харчыбынан, 100 төбө сүөһү (ол иһигэр ыанар ынаҕын ахсаана 50-ча төбө) турар хотонун туттуохтаахпын. Бүгүҥҥү күн 23 төбө ыанар ынахтаахпын, онон уопсай сүөһүм ахсаана 50-ча баар. Бу хотонум кыараҕас буолла, эһиил саҥа хотонум тутуутун саҕалыыбын. Быйылгы кыстыкка бэлэммит, от-мас баар. Нэһилиэгим баһылыга Ирина Викторовна Оболкина тыа хаһаайыстыбатын үлэһиттэрин олус өйүүр, туох кыалларынан барытынан көмөлөһөр, -диэн Валерий Ефремов бэрт сэргэхтик санаатын үллэһиннэ.

            Суоппарбыт Уйбаан Бочкарев тэтимнээхтик айанныыр, сотору кэминэн Кыһыл Үрүйэҕэ Андриан Степанович Барашков хаһаайыстыбатыгар тиийэбит. Андриан, 2016 сыллаахтан «Саҥа саҕалааччы фермер» гранын ылан үлэтин саҕалаабыт. Быйыл үлэһиттэригэр анаан, дьоһуннаах саҥа дьиэни туппуттар.  Далга рулоннаах от бөҕө кэбиһиллэн турар. Хотонноро сырдык, сылаас, киэҥ-куоҥ. Эдэр киһи Андриан Барашков төрүт удьуор үлэһит киһи  хаһаайыстыбатын туһунан, бу курдук бэрт сэмэйдик билиһиннэрдэ: - Уопсайа 100-тэн  тахса сүөһүнү, ол иһигэр 40 төбө ыанар ынаҕы кыстатабын. Быйылгы сайын курааннаатар да, оту бэйэбит холбутугар сөп буолары оттоотубут, кыстыгы этэҥҥэ туоруохтаахпыт. Оппут тыаҕа уонна арыыга баар,- диэтэ Андриан Барашков. Кылаабынай зоотихиньик М.С. Титова, Андриян Барашковка кэлэр сылга, “Сүөһү көрөр дьиэ кэргэн фермерскэй хаһаайыстыбатын сайыннарыы” граныгар кыттарыгар сүбэлээтэ, тыа сирин бүгүрү үлэһит киһитэ, ону сөбүлүү иһиттэ.

Улууспут илин эҥэр сытар,тэриллиилээх хаһаайыстыбаларын кэрийэн көрөн баран, туох санааҕа, түмүккэ кэлбитин туһунан, улуус тыатын хаһаайыстыбатын департаменын кылаабынай зоотиэхиньигиттэн  М.С. Титоваттан ыйыталастым. Онуоха бу курдук хоруйдаата: - Бүгүҥҥү күн түмүгүн этэр буоллахха, сүрүннээн бары кыстыкка киириигэ бэлэмнэр. Сайын устата бары хаһаайыстыбаларга, быстах өрөмүөн үлэлэрэ ыытыллыбыттара. Ол быһыытынан, хотоннор санитарнай туруктарын, уоттарын-күөстэрин, далы-кыбыыны, сүөһү аһылыга төһө бэлэмин, хотоннор тас өттүлэрин хомуллууларыгар тиийэ көрдүм. Бу курдук, улууспут бары тэриллиилээх хаһаайыстыбаларын бэрэбиэркэлиибит, көрөбүт. Маны сэргэ, барыларын кытта күннээҕи уонна кыстыкка сыһыаннаах үлэ-хамнас туһунан иҥэн-тоҥон туран кэпсэттибит, сүбэлэстибит, - диэтэ Марина Семеновна.

Улуус тыатын хаһаайыстыбатын департаменын кылаабынай зоотиэхиньига  М.С. Титова сылдьыбыт хас биирдии хаһаайыстыбатыгар, сайыҥҥы кэмҥэ хотонноругар туох-ханнык өрөмүөн үлэлэр ыытыллыбыттарын, сүөһү аһылыгынан хааччыллыыларын, отторо далга -кыбыыга төһө баарын,  бэлэмнэрин иҥэн-тоҥон туран көрдө-иһиттэ, сүбэ-ама биэрдэ.   Нэһилиэктэр олохтоох дьаһалталарын тыа хаһаайыстыбатыгар исписэлиистэригэр кэккэ ирдэбиллэри эмиэ туруорда.

Олох сайдан истэҕин аайы дьон өйө-санаата уларыйар, ирдэбилэ улаатар. Күн аайы хара сарсыардаттан, киэһээҥҥэ диэри түбүгүрэр тыа хаһаайыстыбатын үлэһитэ эмиэ аныгы олох сиэринэн ирдэбилэ үрдээн, элбэҕи баҕарар. Ол гынан баран кини дохуота ирдэбилигэр эппиэттээбэтэ баар суол. Тыа сирин туруу үлэһит  дьонун кытта санаа үллэстиитин кэнниттэн, итинник санаа киирэн үүйэ тутар. Кыһыҥҥы кэм – тыа сирин дьонугар саамай уһун, ыарахан кэм. Саас, сайын, күһүн кыстыкка ким үчүгэй бэлэмнээх – ол кыстыга этэҥҥэ ааһар.

Уйбаан УЙГУУРАП,

ааптар хаартыскаҕа түһэриитэ.


Возврат к списку

Войти Регистрация
Корзина 0 позиций
на сумму 0 руб.